Friday, February 11, 2005

Năng lượng bẩn và cái giá phải trả tại Trung Quốc


Sự tăng trưởng kinh tế nhanh của Trung Quốc kéo theo nhu cầu năng lượng tăng vọt. Tuy nhiên, phần lớn năng lượng bắt nguồn từ than nên người dân đang phải trả giá cho dạng năng lượng bẩn này.

Có khoảng 40.000 người sống trong bán kính 1km từ nhà máy than cốc này tại Đường Sơn.

Tại thành phố công nghiệp Đường Sơn, cách Bắc Kinh 150km về phía đông, Liu Hongkui và các công nhân về hưu đang sống trong một khu nhà đằng sau nhà máy sản xuất than cốc. Nhà máy thải khói độc cả ngày lẫn đêm. Những người này tin rằng nó đang đầu độc họ, gây các chứng rối loạn hô hấp, bệnh tim và ung thư. Sau khi kể tên bốn cư dân chết vì ung thư trong vòng một tháng, ông Liu nói: ''Phần lớn mọi người trong khu vực này chết vì ung thư. Nhiều người trẻ tuổi mắc bệnh bạch cầu. Người già thì bị ung thư phổi hoặc ruột. Sản phẩm phụ từ nhà máy bao gồm benzene và phenol. Những chất này đều độc hại đối với con người''.

Nói xong, ông Liu vén ống quần công nhân màu xanh, để lộ đôi chân thâm tím và nhiều mụn ngứa mà ông phải chịu đựng trong nhiều năm. Bác sĩ nói rằng căn bệnh ngoài da này không thể chữa được. Khoảng 30 người khác cũng mắc bệnh da tương tự. Ông cho biết: ''Vào mùa hè, nếu bạn mặc áo cộc tay, tay bạn sẽ bị phát ban như thế này''. Những cư dân trên bắt đầu làm đơn kiến nghị chính quyền cách đây 7 năm. Kể từ đó, Cục bảo vệ môi trưởng tỉnh đã thừa nhận nhà máy này gây ô nhiễm nghiêm trọng. Mặc dù phải trả tiền phạt song nhà máy than cốc vẫn tiếp tục nhả khói ô nhiễm, buộc người dân đâm đơn kiện.

Tuy nhiên, không phải chỉ có một nhà máy than cốc như vậy. Nhà máy than cốc đang đóng một vai trò quan trọng trong tiến trình hiện đại hoá khắp Trung Quốc - một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới với tổng sản phẩm quốc nội tăng hơn 9% năm ngoái. Nhà máy than cốc là một mắt xích trong chuỗi cung cấp năng lượng, luyện than thành cốc. Sau đó, cốc được sử dụng làm nguồn năng lượng nhiệt quan trọng trong quy trình sản xuất thép. Đến lượt nó, thép là vật liệu cần thiết cho việc xây dựng đường, nhà ở, ôtô và các thiết bị dân dụng phục vụ 1,3 tỷ người Trung Quốc.

Sự phát triển nhanh của Trung Quốc có nghĩa là than cốc đang trở thành một loại hàng hoá có giá trị hơn. Dự đoán, giá than cốc sẽ tăng 60% trong năm tài khoá tới. Như vậy, có một thị trường lớn đối với sản phẩm này cũng như động lực tài chính rõ ràng để các nhà máy sản xuất than cốc tiếp tục hoạt động. Chuyên gia ô nhiễm Liu Xiang, luật sư của nhóm cư dân tại Đường Sơn, cho biết: ''Thường thì các doanh nghiệp gây ô nhiễm thuộc ngành kinh doanh chính và là nguồn thu thuế quan trọng. Do vậy, các chính quyền địa phương không muốn đóng cửa nhà máy. Thỉnh thoảng, họ gây áp lực rất lớn đối với luật sư chúng tôi''.

Nhà máy điện tại Đường Sơn.

Đây là tình thế tiến thoái lưỡng nan, mầm mống của cuộc khủng hoảng năng lượng tại Trung Quốc. Trung Quốc không có đủ điện phục vụ nền kinh tế. Nước này thiếu 30 triệu kilowatt điện trong năm nay và nhiều khu vực đối mặt với nguy cơ bị cúp điện. Cơ quan năng lượng quốc tế dự đoán Trung Quốc sẽ chiếm hơn 1/5 tổng nhu cầu điện gia tăng trên thế giới trong 25 năm tới và hơn 1/4 tổng lượng khí thải nhà kính gia tăng. Khoảng 2/3 nguồn điện của Trung Quốc có nguồn gốc từ than và các sản phẩm than - dạng năng lượng rẻ và bẩn nhất. 400.000 người Trung Quốc tử vong mỗi năm do bệnh liên quan tới ô nhiễm không khí và theo Ngân hàng thế giới 16 trong tổng số 20 thành phố ô nhiễm nhất thế giới nằm ở Trung Quốc.

Klaus Toepfer, Giám đốc Chương trình môi trường LHQ cho biết loại bỏ các dạng năng lượng gây ô nhiễm là thách thức toàn cầu. Ông nói: ''Sử dụng nhiên liệu hoá thạch là không thể tránh khỏi. 80% nguồn năng lượng bắt nguồn từ nhiên liệu hoá thạch. Điều chúng ta phải làm và có thể làm là tăng hiệu suất sử dụng nhiên liệu hoá thạch. Chúng ta cũng cần phát triển công nghệ than sạch nhằm chống các chất ô nhiễm như lưu huỳnh đioxide và thuỷ ngân, giảm lượng khí thải CO2''.

Theo Karen Polenske thuộc Viện công nghệ Massachusetts, người đang nghiên cứu các nhà máy than cốc tại các vùng nông thôn của Trung Quốc, loại nhà máy than cốc ô nhiễm nhất tại nước này đã bị đóng cửa gần hết. Tuy nhiên, các nhà máy còn lại đang sản xuất nhiều than cốc hơn so với trong quá khứ. Tình hình có thể thay đổi vì Bộ Thương mại tuyên bố sẽ giảm sản lượng than cốc 20% trong năm tới nhằm giảm ô nhiễm. Nhiều người trong số các cư dân ở Đường Sơn thì vẫn hy vọng vào tương lai mặc dù vấn đề ô nhiễm thường được giải quyết chậm chạp.

Minh Sơn (Tổng hợp)